सञ्जाल हाम्रो दैनिक जीवनको अभिन्न हिस्सा बन्दै गएको छ । बिहान उठ्नेबित्तिकै मोबाइल हातमा लिने देखि लिएर राति सुत्नुअघि अन्तिम पटक नोटिफिकेसन चेक गर्ने सम्मको हाम्रो दैनिकी बनिसकेको छ । यसबाट के बुझिन्छ भने हामी डिजिटल संसारसँग मज्जाले जोडिएका छौं । यसले हामीलाई अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता पनि दिएको छ, आफ्ना ज्ञान, विचार, भावना, सिर्जना र अनुभव साझा गर्ने एउटा खुला मञ्च प्रदान गरेको छ । तर, जहाँ स्वतन्त्रता हुन्छ, त्यहाँ जिम्मेवारी पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ । जहा अधिकार छ त्यहाँ दाहित्व पनि त्यतिकै जोडिएको छ । तर दुर्भाग्यवश, आज सामाजिक सञ्जालमा देखिने एउटा ठूलो समस्या भनेको मनपरी, अश्लील, अपमानजनक र संवेदनहीन कमेन्ट गर्ने प्रवृत्ति हो । यो लेख त्यस्ता कमेन्ट गर्ने व्यक्तिहरूलाई दोष मात्र दिने उद्देश्यले होइन, बरु उनीहरूलाई सकारात्मक सन्देश दिन, सोच परिवर्तन गर्न र सामाजिक सञ्जाललाई स्वस्थ, अनुशासित,मर्यादित, सम्मानजनक र सभ्य बनाउने प्रयासका लागि लेखिएको हो ।

तपाई हामीले सबभन्दा पहिला शब्दको शक्तिलाई बुझ्न जरूरी छ । हामीले लेख्ने र बोल्ने हरेक शब्दमा शक्ति हुन्छ । त्यो शक्तिले कसैलाई हौसला दिन सक्छ, कसैको मन जित्न सक्छ, कसैलाई बाचेर हिडन सिकाउछ, कसैलाई हासेर बाच्न सिकाउछ भने त्यहि शब्द हो जसले कसैलाई गहिरो चोट पनि र्पुयाउन सक्छ । जब तपाईं कुनै पोस्टमा अश्लील वा अपमानजनक कमेन्ट गर्नुहुन्छ, त्यो केवल कमेन्ट मात्र नभै कसैको आत्मसम्मानमा सीधा प्रहार गर्ने एउटा धारिलो हतियार हो । तपाईंले लेखेको एउटा शब्दले कसैको दिन बिगार्न सक्छ, कसैलाई तनावमा पार्न सक्छ, वा उनीहरूलाई सामाजिक सञ्जालबाट टाढा हुन बाध्य बनाउन सक्छ । त्यसैले, लेख्नु अघि दश पटक सोच्नुहोस की यदि यही कुरा मलाई कसैले भन्थ्यो भने कस्तो लाग्थ्यो?

स्वतन्त्रता र मर्यादाको सन्तुलन मिलाउने हामी सबैको दाहित्व हो । स्वतन्त्रता भनेको जे पायो त्यही बोल्ने वा लेख्ने छुट होइन । त्यो स्वतन्त्रताको प्रयोग एउटा सिमा भित्र मर्यादा, सम्मान र जिम्मेवारीका साथ गर्नुपर्छ । अनलाइन स्पेस पनि वास्तविक समाजकै विस्तार हो र यहाँ पनि त्यही नैतिकता, सभ्यता र अनुशासन लागू हुन्छ । हामी सार्वजनिक स्थानमा कसैलाई अश्लील टिप्पणी गर्दैनौं भने, अनलाइनमा किन गछौँ ? अनलाइनमा पनि मानिस नै हुन्छन् हैन र ? कहिलेकाहीँ हामी स्क्रिनको पछाडि लुकेर बिर्सन्छौं कि हामी जसलाई कमेन्ट गरिरहेका छौं, त्यो पनि हामीजस्तै भावना भएको, संवेदनशील व्यक्ति हो । उनीहरूको पनि परिवार छ, भावना छन्, सपना छ । तपाईंको एउटा अश्लील कमेन्टले कसैको आत्मविश्वास तोड्न सक्छ । विशेषगरी महिला, किशोर–किशोरी र नयाँ प्रयोगकर्ताहरू यस्ता व्यवहारबाट धेरै प्रभावित हुन्छन् । एकपटक आफूले आफैलाई सोध्नुहोस त ‘के म अरूको आत्मसम्मान तोड्ने व्यक्ति  बन्दै छु की कसैलाई प्रेरणा दिने व्यक्ति ? एउटै थालमा खाईरहेका मानिसहरू पनि सामाजिक संजालको वालमा पुगेर कमेन्ट गर्न थाले पछि हिजोका सगै बसेर गरेका सबै कर्महरू बिर्सिरहेका छौ।प्रेम, सद्भभाव, भाईचारा भन्ने शब्दहरू शब्दकोषबाटै हराएका छन् ।       

हामीले घर, विद्यालय र समाजबाट संस्कार सिक्छौं । अहिलेको युगमा ‘डिजिटल संस्कार’ पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण भएको छ। सामाजिक सञ्जालमा कसरी व्यवहार गर्ने, कसरी सम्मानजनक संवाद गर्ने, कसरी असहमति व्यक्त गर्ने यी सबै कुरा सिक्न आवश्यक छ । अश्लील कमेन्ट गर्नु केवल व्यक्तिगत कमजोरी मात्र होइन, त्यो हाम्रो डिजिटल संस्कारको अभाव पनि हो । सामाजिक सञ्जाल केवल आलोचना र नकारात्मकता फैलाउने ठाउँ मात्र हैन होइन । यो त हौसला, प्रेरणा प्रदान गर्दै समाजलाई सकारात्मक बाटोमा हिडाउने एउटा महत्वपूर्ण प्लेटफर्म हो । त्यसैले तपाईको बौद्धिकता, क्षमता र सोचको उजागर त्यहि तपाईको एउटा स्टाटस र कमेन्टले झल्काईरहेको छ ।  

हामी केवल सामाजिक संजाल प्रयोगकर्ता मात्र होइनौं, हामी समाजका जिम्मेवार नागरिक पनि हौं । हाम्रो व्यवहारले समाजको प्रतिबिम्ब देखाउँछ । यदि हामी सामाजिक सञ्जालमा अश्लीलता र अपमानजनक शब्दहरू प्रयोग गर्छौ भने, त्यसले हाम्रो संस्कार संस्कृति र सामूहिक पहिचानलाई नै कमजोर बनाउँछ ।

हामीले यस्तो समाज निर्माण गर्नुपर्छ जहाँ सबैले सुरक्षित महसुस गर्न सकून् । सामाजिक सञ्जाल हाम्रो समाजको दर्पण हो । हामी जस्तो व्यवहार गर्छौं, त्यही संस्कार यहाँ देखिन्छ । यदि हामी सभ्य, सम्मानजनक र सकारात्मक व्यवहार गर्छौं भने, सामाजिक सञ्जाल पनि त्यस्तै बन्नेछ । अश्लील कमेन्ट गरेर  एकछिन आफुतिर कसैको ध्यान केन्द्रित गर्न त सकिएला तर त्यसले दीर्घकालीन रूपमा न त तपाईंलाई फाइदा हुन्छ, न त समाजलाई । बरू सकारात्मक सोच,बिचार र शब्दले तपाईंलाई सम्मान दिलाउँछ, सम्बन्ध बलियो पार्छ र समाजलाई अझ सुसंस्कृत बनाउँछ ।अन्त्यमा, यत्ति मात्र सन्देश दिन चाहन्छु शब्द छान्नुहोस्, संस्कार देखाउनुहोस् र सकारात्मकता फैलाउनुहोस । किनकि तपाईंको एउटा सानो परिवर्तनले पनि समाजमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ ।